Op basis van een reeks experimentele studies laat Özbay zien dat kunst meer doet dan alleen gevoelens oproepen; het kan zelfs invloed hebben op ‘sociale cognitie’, de mentale processen waarmee we de gedachten, emoties en intenties van anderen proberen te begrijpen.

Een van haar belangrijkste bevindingen is dat kunst mensen kan helpen om moeilijke of ongemakkelijke onderwerpen onder ogen te zien. Wanneer sociale kwesties zoals geweld, onrecht of lijden worden gepresenteerd in artistieke vormen zoals schilderijen, zijn mensen eerder bereid zich hiermee bezig te houden dan wanneer dezelfde inhoud wordt getoond als rechttoe rechtaan foto’s. Kunst lijkt een psychologische buffer te creëren, waardoor kijkers confronterend materiaal kunnen verkennen met minder directe stress.

‘Kunst geeft ons afstand, maar trekt ons ook naar binnen,’ zegt Özbay. ‘Het stelt mensen in staat om na te denken over moeilijke werkelijkheden op een manier die betekenisvol voelt in plaats van overweldigend.’

Theory of Mind

Özbay onderzoekt ook of kunst belangrijke sociale vaardigheden kan versterken, zoals het vermogen om de denkbeelden en emoties van anderen te begrijpen – vaak aangeduid als ‘Theory of Mind’. Haar bevindingen suggereren dat regelmatige betrokkenheid bij beeldende kunst en verhalende vormen, bijvoorbeeld boeken en films, deze vaardigheden kan ondersteunen. De effecten zijn wel vaak subtiel en hangen af van hoe mensen zich met het materiaal bezighouden.

Door schilderijen, literatuur en film te vergelijken, laat Özbay ook zien hoe verschillende kunstvormen ons op uiteenlopende manieren kunnen beïnvloeden. Zo vereist het lezen van fictie vaak verbeeldingskracht en actieve interpretatie, terwijl film meer directe zintuiglijke ervaringen biedt. Beide vormen kunnen het publiek echter onderdompelen in het leven van anderen en zo empathie en reflectie stimuleren.

Sterkere, langdurigere effecten

Özbay benadrukt dat niet alle vormen van betrokkenheid gelijk zijn. Een korte kennismaking met kunst kan nieuwsgierigheid of een emotionele reactie opwekken, maar diepere of herhaalde betrokkenheid – bijvoorbeeld het regelmatig lezen van romans lezen of het kijken van verhalende films – kan sterkere en langdurigere sociale effecten hebben.

Ondanks deze veelbelovende bevindingen benadrukt Özbay dat de relatie tussen kunst en sociale vaardigheden complex blijft. ‘Eerdere studies lieten uiteenlopende resultaten zien, dus ik hoop dat mijn werk kan bijdragen aan de toenemende pogingen om beter te begrijpen wanneer en hoe kunst sociaal denken beïnvloedt,’ zegt ze.

Een nieuwe manier om kunst te bestuderen

Het wetenschappelijk bestuderen van kunst is een uitdaging: hoe vang je de rijkdom van kunst terwijl je nauwkeurig een experiment uitvoert? Özbay pakt dit aan door echte kunstwerken te combineren met zorgvuldig geselecteerde niet-kunstbeelden, waardoor gecontroleerde vergelijkingen mogelijk zijn zonder de relevantie voor de echte wereld te verliezen.

Deze innovatieve aanpak helpt te isoleren wat kunst uniek maakt – en waarom het ons anders kan beïnvloeden dan niet-artistieke inhoud.

Waarom dit belangrijk is

De bevindingen van Özbay hebben implicaties die verder reiken dan de kunstwereld. Begrijpen hoe kunst sociale cognitie vormt, kan bijdragen aan onderwijs, communicatie en beleid – vooral in contexten waar empathie en sociaal begrip cruciaal zijn.

‘Kunst wordt vaak gezien als iets extra’s, een luxe,’ zegt Özbay. ‘Maar het speelt mogelijk een fundamentele rol in hoe we verbinding maken met anderen, elkaar begrijpen en ons bewegen in samenlevingen die met steeds complexere sociale uitdagingen worden geconfronteerd.’