Het Amsterdam Centre for Business Innovation (ACBI) van de UvA is partnerinstituut van het World Economic Forum en verzamelde de Nederlandse gegevens onder leiding van Henk Volberda, hoogleraar Strategie & Innovatie aan de UvA.

De helft van de geraadpleegde experts verwacht de komende twee jaar een turbulente of zelfs stormachtige periode. Voor de langere termijn loopt dit percentage verder op. Afnemend vertrouwen, druk op de rechtsstaat en toenemend protectionisme ondermijnen internationale samenwerking en vergroten het risico op conflicten.

‘Voor een open handelsland als Nederland zijn geopolitieke en geo-economische spanningen geen abstracte risico’s, maar directe bedreigingen voor de welvaart en strategische autonomie’, zegt Volberda.

Geo-economische confrontatie als grootste kortetermijnrisico

De experts zien de strategische inzet van economische middelen voor geopolitieke doelen (geo-economische confrontatie) als het meest waarschijnlijke risico voor een wereldwijde crisis in 2026. Handelsbeperkingen, sancties en technologische machtsstrijd zetten internationale handelsrelaties en investeringsstromen onder druk.

‘Dit raakt aan de Nederlandse hightechindustrie, energievoorziening, logistieke sector en de positie van Rotterdam en Schiphol als internationale knooppunten’, zegt Volberda. ‘Nederland bevindt zich midden in mondiale waardeketens. Toenemend protectionisme en technologische blokvorming dwingen bedrijven en beleidsmakers om strategischer na te denken over afhankelijkheden en weerbaarheid.’

Klimaat en milieu domineren de lange termijn

De experts zien milieu- en klimaatrisico’s als het meest ernstig voor de lange termijn (tot 2036). Extreme weersomstandigheden staan opnieuw bovenaan de ranglijst, gevolgd door biodiversiteitsverlies en verstoringen van ecosystemen. Volberda: ‘Voor Nederland – met zijn kwetsbare delta en hoge bevolkingsdichtheid – zijn de implicaties groot. Overstromingsrisico’s, druk op energie- en digitale netwerken en de noodzaak tot grootschalige investeringen in infrastructuur nemen toe. Klimaatrisico’s zijn voor Nederland geen toekomstscenario, maar dagelijkse realiteit. Zonder versnelling van investeringen in klimaatadaptatie en infrastructuur neemt onze kwetsbaarheid verder toe.’

Technologie: kansen én risico’s

Technologische ontwikkelingen spelen een steeds grotere rol in het mondiale risicolandschap. De impact van AI is dubbelzinnig: hogere productiviteit gaat mogelijk gepaard met groeiende ongelijkheid op de arbeidsmarkt en verlies van zingeving. Daarnaast nemen zorgen toe over misinformatie, cyberonveiligheid en het militaire gebruik van AI, met risico’s op onbedoelde escalatie van conflicten.

Ook quantumtechnologie vormt een opkomend risico volgens het rapport. Doorbraken in quantumcomputing kunnen bestaande cryptografische systemen ondermijnen, met grote gevolgen voor digitale veiligheid, geopolitieke machtsverhoudingen en economische concurrentie. ‘De uitdaging voor Nederland is om AI strategisch in te zetten voor brede welvaart, zonder dat sociale cohesie, vertrouwen en democratische waarden onder druk komen te staan’, zegt Volberda.

Infrastructuur en economie onder druk

Verouderde kritieke infrastructuur blijkt kwetsbaar voor zowel extreme weersomstandigheden als geopolitieke spanningen. Tegelijkertijd zorgen hoge schulden, onzekerheid over rendementen op grootschalige investeringen (zoals in AI) en mogelijke heropleving van inflatie voor economische risico’s in zowel ontwikkelde als opkomende economieën.

Oproep tot actie

Volberda: ‘De analyse wijst op het risico van een wereld waarin internationale samenwerking afneemt terwijl mondiale problemen juist om gezamenlijke oplossingen vragen. Voor Nederland betekent dit dat een actieve rol binnen Europa, versterking van strategische autonomie en langetermijndenken in beleid en bedrijfsleven essentieel zijn.’

‘Nederland moet kiezen voor strategische koersvastheid: investeren in kennis, innovatie en samenwerking, zowel nationaal als Europees. Alleen zo blijven we economisch competitief én maatschappelijk veerkrachtig.’