Het beweeglijke en gefragmenteerde politieke landschap stelt partijen en kiezers voor uitdagingen. Voor goede vertegenwoordiging moeten kiezers kunnen herkennen waar partijen voor staan. Juist bij de thema’s die kiezers het belangrijkst vonden (wonen en zorg), was dat in 2025 lastig. Veel kiezers vonden deze onderwerpen belangrijk, maar konden minder duidelijk aangeven welke partij daar het meest herkenbaar voor stond. Daarnaast is de beweeglijkheid risicovol voor partijen. Regeringspartijen werden ook deze keer weer hard afgerekend door kiezers: de coalitie achter het kabinet-Schoof verloor 40% van haar zetels. Dat besef kan de stabiliteit van coalities ondermijnen.

Historisch ontevreden

De houding van Nederlanders tegenover democratie en politiek is ambivalent. Nederlanders hebben nog altijd veel vertrouwen in het verkiezingsproces, maar ze zijn historisch ontevreden over het functioneren van de politiek en twijfelen of de politiek na verkiezingen nog voldoende levert. De publieke opinie over de Haagse politiek is negatiever geworden. Het vertrouwen in de Tweede Kamer daalde van 50% in 2021 naar 30% in 2023 en naar 19% in 2025. De democratie wordt als ideaal breed gedeeld, maar kiezers zijn verdeeld over wat die democratie inhoudt op onderdelen als sterk leiderschap, demonstratierecht, en rechterlijke toetsing.

80% voelt afkeer

Dat zien we ook weerspiegeld in de ervaren polarisatie. Aan de ene kant ervaren veel Nederlanders dat politieke verschillen een problematisch karakter krijgen. Meer dan een kwart maakt zich zorgen over politiek geweld, en ruim 80% zegt afkeer te voelen van een bepaalde politieke partij. 25% vindt zelfs dat sommige politieke partijen er bewust op uit zijn om Nederland kapot te maken. Aan de andere kant raakt die ervaren polarisatie bij slechts een paar procent van de mensen het dagelijks leven. Voor de meeste Nederlanders blijft politiek conflict dus iets dat ze waarnemen bij anderen, in de media, in Den Haag, en online.

Het rapport: Van stemhokje tot democratische vernieuwing
In twaalf hoofdstukken biedt het rapport ‘Veelstemmig: De Tweede Kamerverkiezingen van 2025’ een breed beeld van de Nederlandse kiezer en de democratie in Nederland. Het gaat onder meer in op kiezersbewegingen, stemmotieven en mediagebruik, maar ook op vertrouwen in de politiek, polarisatie, democratische waarden en mogelijke politieke hervormingen.