Er wordt veel onderzoek gedaan naar het mediagebruik van kinderen en jongeren. Steeds weer blijkt hoe moeilijk het is om met sociale media te stoppen en hoe bestaande oplossingen, zoals tijdslimieten instellen of notificaties uitzetten, nauwelijks helpen. Zelfs een leeftijdsverbod voor sociale media is niet bewezen effectief. Daarom werd samen met jongeren en de creatieve industrie onderzocht hoe de online en offline wereld van jongeren effectief kan worden herontworpen.

Het dagelijkse digitale leven

In een survey onder bijna 1000 jongeren brachten de onderzoekers eerst de socialemediagewoontes van jongeren in kaart en hun pogingen online en offline te balanceren. ‘Zo konden we achterhalen waar kansen liggen voor interventies. Die hebben een grotere kans van slagen als ze aansluiten bij de behoeften van jongeren zelf’, stelt een van de onderzoekers Sindy Sumter.

De deelnemers geven aan sociale media intensief te gebruiken, vaak de grip op hun tijd te verliezen en moeite te hebben om hun gebruik te verminderen. Vooral TikTok en Snapchat worden vaak als ‘te veel’ ervaren, terwijl WhatsApp juist als goed in balans wordt gezien.

Tegelijkertijd benadrukken ze dat ze zich door sociale media verbonden voelen met anderen en onderdeel van een groep. Ze willen zelf een betere balans kunnen bepalen tussen schermtijd en het leven daarbuiten.

Minderen betekent niet ‘er helemaal af’, maar rustiger ontworpen platforms met minder scrollen en meer ruimte voor betekenisvol contact, online én offline. ‘Een aanzienlijk deel van de jongeren, vooral tieners op het platteland en meisjes, vindt dat er in hun buurt te weinig plekken zijn om elkaar te ontmoeten en te ontspannen’, stelt Sumter. 

Meer contact, minder eindeloos scrollen 

Tijdens ontwerppilots die volgden op de survey, wezen jongeren concrete functies aan die bijdragen aan overmatig gebruik: eindeloze feeds, korte video’s, gepersonaliseerde content en notificaties. Ze stelden zelf ontwerpaanpassingen voor: minder prikkels, duidelijke pauzemomenten in de feed en functies die contact met anderen stimuleren, maar het eindeloze scrollen onderbreken.

Het resultaat zijn drie prototypes die hierin voorzien en jongeren meer invloed geven op hun online en offline ervaringen. Volgens de onderzoekers is het creëren van dit soort ‘third spaces’ een cruciale stap in het herstellen van de balans tussen online en offline tijdsbesteding.

Belangrijke spelers in het veld

De prototypes worden deze winter verder getest en bij positief resultaat hopen de makers dat ze breed worden opgepakt door belangrijke spelers in het veld. ‘We hopen dat gemeentes, beleidsmakers op nationaal en Europees niveau, telecomproviders en de technologiesector voortrekker worden bij het ontwikkelen van diensten die jongeren, maar uiteindelijk alle gebruikers, helpen om gezonder met sociale media om te gaan’, aldus Sumter.

Het SpaceTeen consortium is (mede) gefinancierd met de PPS-i middelen van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, via TKI CLICKNL. Door een ontwerpende aanpak met onderzoek te combineren in haar programma’s, helpt CLICKNL bedrijven, regio's en overheden om kennis en technologie sneller om te zetten in toepasbare, schaalbare innovaties voor een toekomstbestendig Nederland. De partners zijn Erasmus Universiteit Rotterdam, Kinderpostzegels, NEMO, KPN, VodafoneZiggo, Gemeente Amsterdam, KidsRights, YoungMedia, ScrollScrollScroll, Muzus, en TodayTomorrow.