Niet één, maar twee volle zalen trok de mapathon van de Suriname Tijdmachine onlangs in het Bushuis van de UvA. Een divers gezelschap van studenten, onderzoekers, erfgoedprofessionals en andere geïnteresseerden was gezamenlijk bezig de informatie op historische kaarten van Suriname toegankelijk te maken.

Digitaal handwerk

Met zichtbaar plezier werkten de deelnemers aan onder meer het georefereren van kaarten: het nauwkeurig over elkaar heen leggen van (gedigitaliseerde) oude en nieuwe kaarten, door op beide kaarten een paar dezelfde plekken aan te wijzen. Ook werd er gewerkt aan het annoteren van handgeschreven informatie op de historische kaarten – een taak die inmiddels gedeeltelijk door AI wordt uitgevoerd, maar waarbij de mens nog altijd hard nodig blijkt om fouten te corrigeren.

‘Bij deze mapathon werken we met oude kaarten uit de collecties van het Allard Pierson, de Universiteitsbibliotheek Leiden en het Nationaal Archief’, vertelt Thunnis van Oort, projectleider van de Suriname Tijdmachine. ‘De deelnemers komen vanuit allerlei verschillende interessegebieden: van cartografie tot digitale geesteswetenschappen, Surinaams erfgoed en genealogie. Het is heel leuk om te zien hoe al die mensen een hele middag samen bezig zijn met dit digitale handwerk.’

Familiegeschiedenissen in kaart brengen

Het uiteindelijke doel van de Suriname Tijdmachine is verschillende databestanden samen te brengen op één interactieve kaart. Daarmee wordt het beter mogelijk om bijvoorbeeld patronen uit het verleden te herkennen – zoals rondom migratie en slavernij – en om individuele familiegeschiedenissen in kaart te brengen.

Het is een van de vele voorbeelden van projecten binnen de Amsterdam Humanities Hub waarbij onderzoekers het verleden tot leven brengen met behulp van digitale technieken – denk bijvoorbeeld aan datavisualisaties, 3D-reconstructies en linked open data (zie kader). Steeds vaker slaan UvA- en KNAW-onderzoekers de handen ineen met andere kennisinstellingen, maatschappelijke partners en burgerwetenschappers, om samen de geschiedenis op nieuwe manieren toegankelijk te maken.

Zo brengt het CREATE-lab van de UvA bijvoorbeeld de geschiedenis van onze hoofdstad in kaart in de Amsterdam Time Machine: een publieke onderzoekstool over de geschiedenis van Amsterdam met interactieve kaarten, 3D-visualisaties en slimme dataverbindingen. Een hieraan gerelateerd project, de Amsterdam Diaries Time Machine, brengt de oorlogsdagboeken van Amsterdamse vrouwen samen voor een breed publiek, door data uit verschillende bronnen aan elkaar te verbinden. En in het project Memories of Kattenburg wordt de bijzondere geschiedenis van het Amsterdamse Marineterrein gereconstrueerd – zowel via verhalen van mensen die op het terrein hebben gewoond als met 3D-reconstructies van het terrein in verschillende periodes.

Georefereren via Allmaps

Verschillende van deze projecten maken gebruik van Allmaps, een mede door de TU Delft Library ontwikkelde tool die het mogelijk maakt om gedigitaliseerde kaarten te vinden, bekijken, georefereren en hergebruiken. ‘Zie het als een soort Wikipedia voor kaarten, een voor iedereen toegankelijke tool die gebruikmaakt van open data’, zegt Jules Schoonman, een van de oprichters van Allmaps. ‘Iedereen kan er zelf kaarten mee georefereren en zo de database helpen uitbreiden.’

Universiteiten en andere kennisinstellingen stellen hun data steeds vaker open beschikbaar en werken steeds meer samen op dit gebied, vertelt Schoonman. ‘Dat is echt een recente ontwikkeling en is mooi om te zien. Dit soort projecten brengt niet alleen kaarten bij elkaar, maar ook mensen.’