Steeds meer kinderen in ons land groeien op met meerdere talen en spreken thuis een andere taal dan het Nederlands. Sommige jonge kinderen komen pas op de opvang voor het eerst in contact met de Nederlandse taal. Wat is voor de ontwikkeling van meertalige peuters het beste: moet op het kinderdagverblijf vooral de nadruk liggen op het Nederlands, of kan het juist helpen als er ook ruimte is voor hun thuistaal?

Kansenongelijkheid tegengaan

Anne-Mieke Thieme onderzocht wat meertaligheid in de opvang betekent voor hoe jonge kinderen contact met elkaar maken en samen spelen. Dat deed ze door een groot aantal meertalige peuters van dichtbij te volgen in hun dagelijkse leven op het kinderdagverblijf. Via sociale netwerkanalyses en video-opnames van peutergroepen onderzocht ze hoe deze kinderen spelen, met wie ze omgaan en welke rol taal daarin speelt. Ook vroeg ze pedagogisch professionals naar hun ervaringen in het werken met meertalige kinderen.

‘Door met elkaar te spelen, ontwikkelen kinderen belangrijke vaardigheden die ze nodig hebben op de basisschool’, legt Thieme uit. ‘Het is dus van belang dat we meer te weten komen over de rol die meertaligheid daarin speelt, en hoe pedagogisch professionals daar het beste mee kunnen omgaan. Zo kunnen we kansenongelijkheid helpen tegengaan en zorgen voor een gelijke start voor iedereen.’

Onderhandelen en conflicten oplossen

Uit het onderzoek van Thieme blijkt dat ruimte bieden voor meertaligheid duidelijk voordelen heeft. ‘Hoewel pedagogisch professionals soms zorgen hadden, zagen wij in onze observaties eigenlijk alleen maar positieve effecten’ vertelt de promovendus. Het gebruik van de thuistaal bleek onder meer goed te zijn voor het samenspel.

‘Kinderen die hun thuistaal gebruiken tijdens het spelen, laten complexer en socialer spel zien’, vertelt Thieme. ‘Videobeelden uit het onderzoek laten bijvoorbeeld zien hoe kinderen in hun thuistaal onderhandelen, rollen verdelen, fantasiewerelden opbouwen en conflicten oplossen. We weten uit eerder onderzoek dat dit soort spel heel goed is voor de ontwikkeling.’

De onderzoekers zagen dat kinderen hun thuistaal niet alleen gebruiken met leeftijdgenootjes die deze taal ook spreken, maar ook in hun spel met kinderen of pedagogisch professionals die de taal niet goed beheersen. ‘Pedagogisch professionals kunnen daar slim op inspelen’, vertelt Thieme, ‘door kennis in de thuistaal in te zetten in het leerproces en daar dan weer Nederlands aan te koppelen.’ Het is overigens niet zo dat meertalige peuters verward zijn over welke taal ze met wie moeten spreken, vertelt de promovendus. ‘Dat is een veelgehoorde mythe, maar uit eerder onderzoek weten we dat dat meestal juist helemaal niet zo is.’

Geen taal, geen spel, geen ontwikkeling

Thiemes aanbeveling voor de kinderopvang is dan ook om ruimte te maken voor meertaligheid. ‘Laat kinderen hun thuistaal gebruiken in hun spel, besteed aandacht aan de talen die kinderen spreken. Sommige kinderen kunnen misschien nog niet zo goed Nederlands, maar hebben al wel veel kennis in hun thuistaal. Die kan hen helpen in het spel en de interacties met andere kinderen. Uit eerder onderzoek weten we dat die kennis in de thuistaal ook kan helpen bij het leren van het Nederlands. Zoals een pedagogisch professional in mijn onderzoek het verwoordde: “Je kan niet zeggen: ‘je mag geen Turks praten’. Geen taal, geen spel, geen ontwikkeling.”’

Scholing voor professionals

Uit Thiemes onderzoek blijkt ook dat pedagogisch professionals een sleutelrol hebben in het creëren van een inclusieve omgeving waar meertalige kinderen zich optimaal kunnen ontwikkelen. De betrokkenheid van medewerkers tijdens het vrije spel hangt samen met het aantal en de kwaliteit van de interacties tussen kinderen. Ze kunnen bijvoorbeeld meertalige groepjes samenstellen, kinderen helpen speelkameraadjes te vinden, en in hun eigen taalgebruik laten zien hoe je met woorden conflicten oplost.

De onderzoeker wijst dan ook op het belang van meer scholing over meertaligheid voor medewerkers in de kinderopvang. ‘Driekwart van de pedagogisch professionals in mijn onderzoek had nog nooit een training, cursus of vak had gevolgd over meertaligheid, terwijl ze wel met meertalige kinderen werkten. Veel van hen hadden vragen over hoe ze meertalige kinderen het best konden ondersteunen in de ontwikkeling. Inmiddels is daar in opleidingen en trainingen gelukkig steeds meer aandacht voor.’