De auteurs analyseren ook of deze organisaties daadwerkelijk bijdragen aan hogere controlekwaliteit. Hun onderzoek is gepubliceerd in een recente editie van het Journal of Accounting Research (een van de 3 toonaangevende wetenschappelijke tijdschriften in accounting). De publicatie is bijzonder actueel, aangezien de Europese Commissie in september 2025 een consultatie aankondigde over hervorming van het toezicht op accountantsorganisaties.

Academische inbreng

Op basis van de onderzoeksbevindingen nam Thuerheimer deel aan bilaterale stakeholdergesprekken met medewerkers van het directoraat-generaal Financiële Stabiliteit, Financiële Diensten en Kapitaalmarktenunie van de Europese Commissie. Eind vorig jaar leverde zij academische input voor het consultatieproces. De onderzoekers hopen dat hun inzichten in de inrichting van publiek toezicht bijdragen aan verdere harmonisatie en versterking van het toezicht in Europa.

Waarom sommige landen sneller handelen dan andere

De onderzoekers analyseerden over een periode van twintig jaar in veel rechtsgebieden de invoering van POB’s en hun belangrijkste ontwerpkenmerken (vorm van toezicht, frequentie van toezicht, transparantie over inspecties en handhaving). Zij constateren duidelijke verschillen in de snelheid waarmee landen dit type toezicht invoeren.

Landen met sterke publieke instituties, een civielrechtelijke traditie en veel media-aandacht voor controlekwaliteit stellen doorgaans eerder een POB in. Publiek debat en vertrouwen in instituties lijken een belangrijke rol te spelen bij het versnellen van hervormingen.

Opvallend is dat landen vaak vergelijkbare keuzes maken bij het ontwerp van hun toezichthouder, maar dat deze ontwerpkeuzes niet sterk samenhangen met de factoren die verklaren waarom sommige landen sneller handelen dan andere.

Leiden toezichthouders tot betere controles?

De studie onderzoekt ook of publiek toezicht daadwerkelijk leidt tot hogere controlekwaliteit. Hoewel de Amerikaanse toezichthouder vaak als effectief wordt gezien, was onduidelijk of dit effect ook internationaal geldt.

Op basis van twintig jaar internationale data vinden de onderzoekers aanwijzingen dat de invoering van een POB kan bijdragen aan betere controlekwaliteit, met name wanneer bepaalde ontwerpkenmerken aanwezig zijn. De resultaten hangen echter af van de manier waarop controlekwaliteit wordt gemeten en van de gebruikte onderzoeksmethode. Positieve effecten moeten daarom met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.

Daarnaast laat de studie gemengde, maar veelzeggende verbanden zien tussen de handhavingskracht van POB’s, de openbaarmaking van inspectieresultaten, de toezichtstructuur en de controlekwaliteit.

Relevantie voor beleid

Dit is de eerste grootschalige internationale studie naar het ontstaan, de inrichting en de effectiviteit van publieke toezichthouders op de accountancy. De bevindingen laten zien dat toezicht verschil kan maken, maar dat context en ontwerpkeuzes bepalend zijn. Voor beleidsmakers onderstreept de studie dat de effectiviteit van publiek toezicht niet alleen afhangt van het bestaan ervan, maar vooral van de wijze waarop het is vormgegeven.