Draait economie om meer welvaart, groei en productiviteit? Of om de omstandigheden waarin mensen een goed leven kunnen leiden, voor zichzelf en voor de aarde? Volgens Nicky Pouw gaat een eenzijdige focus op economische indicatoren ten koste van aandacht voor wat er echt toe doet: menselijk welzijn. 'Geld is een middel, geen doel. En welvaart is niet hetzelfde als welzijn. Bij welzijn gaat het erom dat mensen de mogelijkheden hebben om de eigen doelen na te streven en een goede kwaliteit van leven te ervaren.'

In haar oratie, "What Counts? Reorienting Economics Around Human Wellbeing", presenteerde Pouw vanuit de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de Universiteit van Amsterdam (UvA) een nieuwe agenda voor economisch onderzoek. De agenda plaatst de schijnwerpers op dimensies van welzijn die tot nu toe onderbelicht zijn. 'Welzijn kent een materiële dimensie, zoals inkomen, huisvesting en vermogen. Maar ook sociale aspecten spelen een rol. Denk aan sociale contacten, onderlinge steun en maatschappelijke acceptatie. Daarnaast zijn er persoonlijke factoren, waaronder gezondheid, het gevoel van veiligheid, tevredenheid en ambitie.' 

Bestaanszekerheid als kernthema 

Een welzijnsperspectief geeft volgens Pouw nieuwe inzichten in een van de meest urgente vraagstukken van onze tijd: bestaanszekerheid. 'Steeds meer mensen leven niet in armoede volgens de maatstaven en meetmethoden die economen doorgaans hanteren. Maar deze mensen hebben het gevoel dat de grond elk moment onder hun voeten zou kunnen wegzakken. Bijvoorbeeld doordat energierekeningen van de ene op de andere dag stijgen, contracten zonder waarschuwing worden beëindigd en schulden alsmaar oplopen.' 

De standaardindicatoren van de economische wetenschap richten zich op inkomens, de armoedegrens en het werkloosheidspercentage. Daardoor blijft buiten beeld wat voor mensen minstens zo belangrijk is om welzijn te ervaren. Zoals een stabiele woonplek, een veilige buurt, steun van naasten en mentale gezondheid. 'Welzijnseconomie houdt rekening met drie pijlers: de materiële, sociale en persoonlijke omstandigheden van mensen. Al deze aspecten doen ertoe en zijn van invloed op elkaar én op de economische keuzes die mensen maken. Bijvoorbeeld: grote schulden zetten je nachtrust, gezondheid en gezinssituatie onder druk.'

Onderbouwde tools voor de praktijk

Pouw studeerde economie aan de UvA en promoveerde aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Ze is wetenschappelijk directeur van het  Amsterdam Social and Economic Wellbeing Research Centre (ASEWeBe). Het centrum ontwikkelt een nieuw economisch paradigma waarin menselijk welzijn centraal staat. Het interdisciplinaire team werkt samen met bewoners, maatschappelijke organisaties en beleidsmakers, en verbindt het wetenschappelijke onderzoek aan lokale vraagstukken over bestaanszekerheid en welzijn.  

'We maken bestaanszekerheid meetbaar, en we doen dat op een manier die verder gaat dan het traditionele economische onderzoek', licht Pouw toe. 'Zo ontstaan onderbouwde, praktische tools die aansluiten op de dagelijkse ervaringen van mensen. Daarnaast geeft het raamwerk van welzijnseconomie zicht op de afwegingen die mensen maken op financieel, sociaal én persoonlijk vlak. Dat stelt gemeenten in staat om beleidskeuzes beter uit te leggen.'

Welzijnsdashboards voor bewoners en beleidsmakers 

In haar oratie vertelde Pouw uitvoerig over het onderzoek van Welzijnsdashboards Amsterdam. In het project ontwikkelt de UvA samen met (en op verzoek van) buurtbewoners in zes wijken in Amsterdam Zuidoost en Nieuw-West zogenoemde welzijnsdashboards. Deze dashboards laten zien hoe het met bewoners gaat, volgens indicatoren en onderwerpen die zij zelf kiezen.  

De welzijnsdashboards geven bewoners een stem in de ontwikkeling van beleidsinterventies. 'Van de indicatoren in de buurtdashboards is nu slechts 41 procent meegenomen in de officiële databases van de gemeente Amsterdam. De overige 59 procent is een blinde vlek in beleid. Met de cijfers en methodieken van de dashboards vinden de gemeente en andere organisaties oplossingen die daadwerkelijk het verschil maken voor een specifieke wijk. Want wat je meet, bepaalt wat aandacht krijgt.' 

Beleid voor bestaanszekerheid en welzijn  

De eerste resultaten van Welzijnsdashboards Amsterdam maken volgens Pouw duidelijk dat bestaanszekerheid een basis is die iedereen nodig heeft om de kansen te krijgen op een goed leven. 'Basiszekerheid is een minimum dat op elke welzijnsdimensie noodzakelijk is voordat je stabiliteit en comfort kunt ervaren. Anders sta je voor tragische keuzes. Zoals: betaal je de huur, of koop je eten?' 

De opgave voor beleid is om verder te kijken dan de traditionele economische statistieken, die zich vaak richten op gemiddelden, aldus Pouw. 'Een welzijnsperspectief op buurtniveau geeft handvatten om de juiste volgorde voor beleidsinterventies te bepalen. Buurtactiviteiten, culturele voorzieningen en burgerparticipatie zijn waardevol voor kwetsbare wijken. Maar het welzijn van bewoners verbetert niet structureel als de bestaanszekerheid niet eerst is gewaarborgd. Maatschappelijke acceptatie, inkomen, huisvesting, veiligheid en het ontbreken van chronische stress komen op de eerste plaats.' 

Theorie, praktijk en beleid

Via publicaties en presentaties delen Pouw en haar team de actuele inzichten over bestaanszekerheid en welzijn. 'We denken mee met de gemeente Amsterdam om de welzijnsdashboards in te zetten ter aanvulling op de onderzoeksmethoden van de dienst Onderzoek en Statistiek. Daarnaast zijn we betrokken bij de plannen om de dashboards structureel toe te passen in alle Amsterdamse wijken, en om input te geven voor de interventies van de wijkallianties.' Ook andere gemeenten zijn geïnteresseerd in de methodiek en werkwijze van de welzijnsdashboards. En zelfs vanuit onder meer Spanje, Wales, Schotland en Nieuw-Zeeland is er belangstelling. 

In haar oratie schetste Pouw een onderzoeksagenda die theorie, empirie en instituties samenbrengt. Economische theorieën zijn belangrijk om verschillende thema's rond welzijn beter te begrijpen. Een van de kernvragen vanuit de gedragseconomie is: hoe verandert gedrag als mensen een drempel naderen of eronder zakken, en waarom bevriest de één, terwijl een ander vecht, gokt of vlucht? Empirische studies, zoals het participatieve, langlopende onderzoek van Welzijnsdashboards Amsterdam, zijn nodig om over de juiste data te beschikken. Zo ontstaan representatieve, geloofwaardige en schaalbare gegevens die mensen vertrouwen. Vervolgens zijn instituties aan zet om deze onderzoeksdata een plek te geven zodat de gebruikte statistieken worden aangevuld met lokale prioriteiten, maatregelen, budgetten en evaluaties.  

Pouw ziet daarbij een speciale opgave voor de economische wetenschap. 'De grote vraagstukken van onze tijd vragen om economen die de eigen wetenschappelijke methodieken serieus nemen en die tegelijkertijd nauw samenwerken met andere disciplines én met de mensen in de samenleving om wie het draait.' 

De oratie van Nicky Pouw vond plaats op 29 oktober 2026 in de Aula van de Universiteit van Amsterdam. Je kunt de volledige ceremonie en oratie terugkijken via de website van de UvA.