Het nationalisme zoals zich dat in het Europese politieke denken manifesteert heeft sinds de tijd van Napoleon enorme gedaanteveranderingen ondergaan. In zijn laatste, populistische verschijningsvorm beheerst het eens te meer het wereldtoneel, van Modi’s India tot Trumps VS, en Nederland niet uitgezonderd.

In Charismatic Nations (Cambridge University Press) analyseert Joep Leerssen het wendbare aanpassingsvermogen van deze ideologie te midden van verschuivende omstandigheden sinds 1800. Hij doet dat door te traceren hoe de natie als charismatisch principe niet alleen culturele en intellectuele ontwikkelingen inspireert (zowel in romantische kunsten en wetenschappen als in de amusementscultuur en in massamedia) maar ook politieke programma’s en ambities.

Leerssen onderkent een belangrijke troefkaart in het vermogen van het nationalisme om zich in een a-politieke (“banale”) variant te presenteren, als culturele feelgood-factor: nationale “branding” bij wereldtentoonstellingen en sportfeesten, het heldhaftige nationale verleden als spannend verhaal in romans en films, de nationale symbolen bij festivals en in het straatbeeld. Dankzij die soft power kan de natie zich in voorkomende politieke spanningen steeds opnieuw voordoen als een charismatisch ideaal in de publieke opinie. Hoe kan deze analyse van het nationalisme ons begrip van zijn hedendaagse verschijningsvormen en aantrekkingskracht verdiepen?