Het onderzoek werd uitgevoerd om beter te begrijpen hoe jongeren polarisatie ervaren, welke gevolgen zij zien voor de samenleving en welke oplossingen zij zelf aandragen om polarisatie tegen te gaan.

Meningsverschillen nemen toe

Vier op de vijf jongeren stelt dat meningsverschillen toenemen en dat we negatiever denken over mensen met een andere mening. Ongeveer de helft van de jongeren maakt zich hier actief zorgen over, vooral wanneer zij zich zelf niet gehoord voelen in de samenleving.

Volgens de jongeren speelt polarisatie met name rond actuele maatschappelijke thema’s zoals politiek, migratie en gender, en zien ze steeds hardere en extremere meningen op social media. Content op kanalen als Instagram en TikTok versterkt hun gevoel dat de samenleving polariseert.

Polarisatie zit niet in verschillen, maar omgang

Opvallend is dat jongeren meningsverschillen op zichzelf niet als probleem zien. Er ontstaat een probleem wanneer mensen niet meer naar elkaar luisteren, elkaar niet respecteren of hun mening niet durven uiten. Dit leidt volgens de jongeren tot ‘wij-zij denken’ en een gevoel van verdeeldheid, wat groepen in de samenleving uit elkaar drijft.

Jongeren niet méér gepolariseerd dan volwassenen

Ook werd onderzocht in hoeverre jongeren zelf gepolariseerd zijn: hoewel jongeren wél meer polarisatie ervaren, blijken ze niet sterker gepolariseerd dan volwassenen. Naast twee ‘tegenpolen’ zijn er ook veel jongeren met neutrale of gematigde standpunten. ‘We moeten dus oppassen om te alarmistisch te doen over Nederlandse jongeren’, aldus Bert Bakker van de Universiteit van Amsterdam.

Jongeren kunnen wel gevoeliger zijn voor tegenstellingen omdat in deze levensfase identiteit en groepsvorming zo belangrijk zijn. Maar volgens de onderzoekers biedt dit ook kansen: in een veilige omgeving kan in deze fase meer empathie voor de ander en samenwerking worden gestimuleerd.

Jongeren willen verbinding en voorbeeldgedrag

Jongeren willen actief bijdragen aan oplossingen voor de toenemende polarisatie die ze ervaren. Zo opperen ze dat het enorm zou helpen als volwassenen en politici het goede voorbeeld gaan geven: discussiëren op de inhoud en respect voor andere meningen tonen.

Ook pleiten jongeren voor meer ontmoetingen tussen verschillende groepen en het tegengaan van desinformatie. Tot slot vinden ze het belangrijk dat ze op school leren omgaan met andere meningen en opvattingen, want het kan best ingewikkeld zijn om voor je mening uit te komen.

Omgaan met verschillen begint bij emoties

Bert Bakker, van de UvA, legt uit dat ‘dit onderzoek laat zien dat polarisatie onder jongeren niet alleen draait om meningsverschillen, maar ook om emoties. Jongeren die zich niet gehoord voelen en onzeker zijn over de toekomst maken zich meer zorgen over polarisatie. Dat onderstreept hoe belangrijk het is dat jongeren leren om met verschillen én de emoties die daarbij horen om te gaan.’

Het rapport ‘Van verdeeldheid naar verbinding: jongerenperspectief op polarisatie’ werd op woensdag 1 april aangeboden aan Kamerlid Lisa Westerveld.