Hoogleraar Filantropie en Duurzame Investering Paul Smeets (Amsterdam Business School van de UvA) onderzoekt welke goede doelen de grootste maatschappelijke impact opleveren per gedoneerde euro. Zijn conclusie: een goed geïnformeerde donatie kan wel honderd keer meer effect hebben dan een willekeurige gift.

Stichting Doneer Effectief gebruikt de inzichten van dit UvA-onderzoek om donateurs te informeren. Met succes: steeds meer mensen doneren aan deze aanbevolen doelen.

Meer donaties naar bewezen interventies

De ambitie van het onderzoek van Paul Smeets is dat meer donatiegeld naar bewezen effectieve interventies gaat. “Dit zorgt uiteindelijk voor een grotere maatschappelijke opbrengst per euro”, vertelt hij. “Daarnaast profiteren Nederlandse donateurs hiervan, doordat hun donatie meer resultaat per euro oplevert.”

Enerzijds probeert Smeets in zijn onderzoek de psychologische en economische drijfveren achter impactvolle filantropie te begrijpen. Het gaat hierbij onder andere om het probleem dat veel donateurs de enorme verschillen in kosteneffectiviteit tussen goede doelen onderschatten, waardoor ze vaak niet aan de meest effectieve doelen geven. Anderzijds richt de UvA-hoogleraar zich op het in kaart brengen van de effectiviteit van de interventies. Welke bereiken daadwerkelijk hun doel? En welke moeten aangepast worden?

Het meest zichtbare resultaat van Smeets’ onderzoek is de lijst met de meest effectieve doelen die hij jaarlijks samen met stichting Doneer Effectief bekendmaakt. Via het platform van deze stichting kunnen mensen bovendien direct doneren aan de aanbevolen doelen. Het aantal vaste donateurs via de stichting groeide in 2024 naar 2168 mensen, die gezamenlijk 5,79 miljoen euro doneerden.

Experimenten met actieve donateurs

Smeets vertelt dat er twee vragen centraal staan in zijn onderzoek: ‘Hoe stuur je donateurs naar de meest kosteneffectieve goede doelen en wat motiveert donateurs om juist aan deze meest effectieve goede doelen te geven?’ en ‘Hoe effectief zijn bepaalde interventies die door goede doelen worden gefinancierd of uitgevoerd?’.

Om deze vragen te beantwoorden deed zijn onderzoeksteam onder andere incentivized survey-experimenten met actieve donateurs. Hieruit bleek dat het noemen van absolute bedragen (‘€5.000 per leven’) averechts kan werken wanneer deze tegenstrijdig zijn met initiële verwachtingen. Dit terwijl relatieve informatie (zoals ‘100 keer effectiever’) juist wel leidt tot effectief doneren. Daarnaast deed het team een online experiment waarbij mensen eerst een bedrag moesten kiezen en pas later een doel. Hierdoor bleek de kans toe te nemen dat ze doneerden en bovendien gaven ze een hoger bedrag. Verder voerde het team onder meer twee randomized controlled trials (RCT’s) uit op scholen in Nederland en Bangladesh.

Samen werken aan betekenisvolle filantropie

Eerder dit jaar richtte Smeets het Impact Lab Amsterdam op. Dit lab, dat deels wordt gefinancierd door de UvA, doet verder onderzoek naar de effectiviteit van filantropie. Met als slogan: 'Creating meaningful, measurable change where it's needed most'.

Eerder en bij het Impact Lab werkt Smeets samen met PhD-studenten Robin Aarts, Samara Cooper en Andy Li, post-doc Janek Kretschmer, associate consultant Eric Korsten en executive assistant Anna Zwart. Daarnaast had hij diverse co-auteurs bij zijn publicaties.

Andere samenwerkingspartners bij Smeets onderzoek zijn onafhankelijke evaluatoren zoals GiveWell, Giving Green en Animal Charity Evaluators. Hun kosteneffectiviteitsanalyses dienen als input voor de aanbevelingen van goede doelen. Daarnaast werkt hij samen met institutionele en financiële stakeholders rond Doneer Effectief, bijvoorbeeld Open Philanthropy en ASML Foundation.

Blik op de toekomst

Het onderzoek van Paul Smeets en zijn team is nog volop in ontwikkeling. De onderzoekers willen nieuwe experimenten doen met veelbelovende goede doelen en verder onderzoeken hoe mensen kunnen worden gestimuleerd om aan de meest effectieve initiatieven te geven. Daarnaast willen ze met het Amsterdams Universiteitsfonds extra middelen werven zodat het team van het Impact Lab Amsterdam kan groeien en grotere projecten mogelijk te maken. Smeets gaat bovendien onvermoeid verder om kennis over effectief doneren voor een breder publiek beschikbaar, bijvoorbeeld via nieuwe publicaties en mediaoptredens.
 Daarmee bouwen ze aan een toekomst waarin wetenschap helpt om doneren steeds betekenisvoller en effectiever te maken.

Meer weten?

Betrokken Impact Centre: Impact Lab Amsterdam

Publicaties en rapporten

• Do Development Financial Institutions Create Impact through Venture Capital Investments? Aleksandar Andonov, Andy Li en Paul Smeets (2025).

• Impact or Responsibility? Giving Behavior in a Televised Natural Experiment. Inka Eberhardt Hiabu, Paul Smeets, Martijn J. van den Assem en Dennie van Dolder (2024). 

• Pledge First, Think Later! Breaking Down the Complexity of Donations Through Pledges. Janek Kretschmer en Paul Smeets (2025). 

• When Does Charity Effectiveness Matter to Donors? The Role of Ratings and Expectations about Cost-Effectiveness. Janek Kretschmer, Paul Smeets en David Reinstein (2025).