Als bijzonder eerbetoon werd Van Baalen na afloop benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Tijdens een informeel samenzijn op De Brug stonden oud-collega’s nog uitgebreider stil bij zijn indrukwekkende academische carrière.

Van Baalen begon ruim 12 jaar geleden bij UvA Economie en Bedrijfskunde (UvA EB) als hoogleraar en directeur van het College of Economics and Business. In die rol was hij verantwoordelijk voor de bacheloropleidingen binnen Economie en Bedrijfskunde. Daarvoor was hij universitair hoofddocent aan de Rotterdam School of Management (RSM), waar hij ook promoveerde.

Bijdrage aan UvA EB, de UvA en de academische wereld

UvA EB-decaan Roel Beetsma benadrukte in zijn welkomstwoord de grote impact die Van Baalen heeft gehad op de faculteit, de universiteit en de bredere academische gemeenschap. Onder zijn leiding verdubbelde het aantal studenten en werd het onderwijs geprofessionaliseerd. Zijn inhoudelijke expertise op het gebied van onderwijs en onderzoek, gecombineerd met bestuurlijke slagkracht, maakte zijn verdiensten zowel binnen als buiten de universiteit zichtbaar.

‘Van digitaal onbehagen naar grip op AI in het hoger onderwijs’

In zijn afscheidsrede schetste Van Baalen hoe GenAI in korte tijd het hoger onderwijs heeft opgeschud. Volgens hem is AI geen magie, maar een normale technologie. De toekomst van AI ligt niet vast, maar ontstaat juist door wat mensen ermee doen. Hij plaatst GenAI in een herkenbare digitale lijn: net zoals we eerder rekenmachines, smartphones en navigatiesystemen zijn gaan gebruiken om denkwerk uit te besteden.

Tegelijkertijd waarschuwde hij voor een structureel ‘epistemisch’ tekort noemt: GenAI voorspelt antwoorden op basis van patronen in data, maar haalt feiten en plausibele onzin soms door elkaar. De tijdwinst die AI oplevert, kan daardoor deels verloren gaan aan controle en correctie. Van Baalen verkende verder wat de invloed is van AI op leren. Bij cognitieve uitbesteding laat je denkwerk overnemen, waardoor je minder diepgaand leert. Bij cognitieve overgave neem je output klakkeloos over. Daarom pleitte hij voor het bewust ontwerpen van cognitieve fricties (‘desirable difficulties’): moeite en twijfel horen immers bij leren.

Volgens Van Baalen is digitaal onbehagen geen probleem dat moet worden weggepoetst, maar juist een kompas. Door technologie te begrijpen en kritisch te blijven, houden we grip. GenAI is een passerende golf en er zullen nieuwe golven volgen. De blijvende opdracht is om ongemak steeds weer om te zetten in doordacht ontwerp.

Blijk van waardering

Na afloop van het afscheidscollege nam burgermeester van Maassluis Jack de Vries het woord. In 2014 werd Van Baalen vanwege zijn jarenlange inzet als gemeenteraadslid in Maassluis al benoemd tot Lid in de Orde van Oranje-Nassau. Volgens De Vries heeft Van Baalen niet alleen in bestuurlijke zin een uitzonderlijke bijdrage geleverd aan de samenleving, maar heeft hij zich ook met overtuiging ingezet voor het versterken, internationaliseren en innoveren van het Nederlandse academisch onderwijs. De Vries benadrukte dat dankzij de inzet van Van Baalen de opleidingen bij UvA EB sterker en toegankelijker voor een breder publiek zijn gemaakt. Hij heeft daarmee de wetenschap dichter bij de samenleving gebracht. Als blijk van waardering voor zijn uitzonderlijke verdiensten voor het hoger onderwijs, werd Van Baalen bevorderd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau.

Afscheid op De Brug

Bij het informele afscheid op De Brug gaf decaan Beetsma een overzicht van de vele verbeteringen waar Van Baalen aan heeft gewerkt, zoals de splitsing van de bachelors, de introductie van nieuwe opleidingen, en de implementatie van blended learning en active learning. Van Baalen maakte tijdens de coronatijd een enorme slag in de ontwikkeling van online leren en examineren. Voormalig decaan Han van Dissel ging onder meer in op de overstap van Van Baalen van de RSM naar de UvA. Tot slot gaf een oud-collega en hoogleraar van de RSM een historisch perspectief op Van Baalens beginjaren. In Rotterdam werd hij gezien als de denker, een rol die bijzonder werd gewaardeerd binnen een cultuur die vooral werd gekenmerkt door doeners. Van Baalen had het laatste woord en bedankte iedereen, van bestuur tot ondersteuning, voor de fijne samenwerking en de mooie prestaties die we met elkaar hebben gerealiseerd. Al met al was het een feestelijk afscheid van Van Baalen, die veel voor UvA EB en de academische gemeenschap betekend heeft.