Het interdisciplinaire onderzoek wordt uitgevoerd door UvA Economie en Bedrijfskunde, de Faculteit der Rechtsgeleerdheid, en de Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica. De prijs, die in 2026 voor het eerst wordt uitgereikt, gaat gepaard met een bedrag van €400.000 en wordt mogelijk gemaakt door de Stichting De Quay Rutten. Het voorstel van de UvA werd geselecteerd uit 87 inzendingen van universiteiten uit heel Nederland.

Het onderzoeksteam

ZODIAC (Zero-person Organisational Departments in Interaction, Accountability and Collaboration) staat onder leiding van Corine Boon, hoogleraar HRM & People Analytics aan de Amsterdam Business School, en Tom van Engers, hoogleraar Juridisch Kennismanagement aan de Amsterdam Law School. Andere teamleden zijn Economie en Bedrijfskunde onderzoekers Almasa Sabari, Neris Güven en Marco Rapp, en Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica onderzoekers Sander Klous en Thomas van Binsbergen.

Kansen en risico’s

De onderzoekers zien dat organisaties op een kantelpunt staan, waarbij grote delen van organisaties mogelijk worden aangestuurd door relatief autonome, op agents gebaseerde systemen. De vraag is niet óf dit gebeurt, maar wanneer.

Het project kijkt verder dan het automatiseren van losse taken en onderzoekt wat er gebeurt wanneer complete afdelingen door AI worden aangestuurd. In zulke afdelingen neemt AI beslissingen, communiceert het met medewerkers en werkt het samen met andere onderdelen van de organisatie.

Dit kan duidelijke voordelen opleveren. Het automatiseren van routinematige processen kan de efficiëntie verhogen, de werkdruk verlagen en de productiviteit vergroten. AI-systemen kunnen continu functioneren en mogelijk ook kosten besparen.

Tegelijkertijd wijst het team op belangrijke aandachtspunten. Samenwerken met AI in plaats van met collega’s kan de teamdynamiek en werkbeleving veranderen. Rollen verschuiven waarschijnlijk richting het monitoren en beoordelen van AI-output, wat nieuwe vaardigheden vraagt. Ook bestaat het risico dat bepaalde expertise afneemt als die minder vaak wordt gebruikt. Daarnaast kunnen instapfuncties, die belangrijk zijn om werkervaring op te doen, minder vaak voorkomen.

Met ZODIAC willen de onderzoekers beter begrijpen hoe zero-person departments in de praktijk functioneren. Ondanks de toenemende autonomie van deze systemen blijft de verantwoordelijkheid bij mensen liggen. Er zijn nog belangrijke ethische, juridische en maatschappelijke vragen die verdere aandacht vragen.

Samenwerking tussen mens en AI in de praktijk

Het onderzoek wordt uitgevoerd in nauwe samenwerking met partners, waaronder KPMG en het shared servicecentrum van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Belangrijke vragen zijn onder meer hoe mensen samenwerken met volledig geautomatiseerde afdelingen, hoe rollen en vaardigheden veranderen en wat de impact is op werkdruk, welzijn en toezicht. Ook wordt gekeken naar langetermijneffecten op prestaties en verantwoording binnen organisaties. De resultaten moeten praktische handvatten bieden voor organisaties die AI verantwoord willen inzetten. Met de financiering worden 2 onderzoekers aangesteld.

Symposium over AI en de toekomst van werk

De prijsuitreiking vindt plaats op vrijdag 5 juni. Voorafgaand organiseert KHMW een symposium over de impact van AI op werk en organisaties.

Sprekers zijn onder meer:

• Sander Klous, hoogleraar AI & Audit aan de Universiteit van Amsterdam en Partner Data & Analytics bij KPMG
• Anna Salomons, hoogleraar Automation in the Labour Market aan Tilburg University en hoogleraar Employment & Inequality aan de Universiteit Utrecht
• Mark van Vugt, hoogleraar evolutionaire en arbeids- en organisatiepsychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en de University of Oxford

Tijdens het symposium presenteert het ZODIAC-team het onderzoek en reflecteert het op de gevolgen van AI-gedreven veranderingen in organisaties.