Presentatie 1: Een theoretische verkenning van polarisatie in een verander(en)de Westerse samenleving

Wat houdt polarisatie nu eigenlijk in? Hoe is (ons begrip van) het wij-zij denken over de tijd heen veranderd? Hoe kunnen we vanuit de geschiedenis verklaren waarom bepaalde onderwerpen zo polariserend zijn? Wat is de invloed van cultuur en maatschappij hierop geweest? En is polarisatie altijd ongewenst? Of zijn er ook gewenste vormen van polarisatie te onderscheiden? 

Op deze vragen en meer gaan we in tijdens de eerste module; de theoretische verkenning van het concept polarisatie, en alle begrippen die hierbij horen, helpen een stevig fundament te bouwen waar vanuit we het onderwerp in de hier opvolgende weken verder kunnen uitdiepen.

Hans Boutellier is bijzonder hoogleraar Polarisatie en maatschappelijke veerkracht aan de Vrije Universiteit. Boutellier schreef honderden publicaties, zowel wetenschappelijk, beleidsgericht als populair. Hij schreef onder meer De veiligheidsutopie (2002), De improvisatiemaatschappij (2011) en Het nieuwe Westen, over identiteitspolitiek en polarisatie (2021). Zie voor nadere informatie studie-en-strategie.nl.

Presentatie 2: Vormen van Polarisatie

In deze sessie duiken we in de dynamiek van affectieve polarisatie: de emotionele afstand en afkeer tussen politieke groepen.

De gastdocent wordt later bekend gemaakt.

Presentatie 1: Polarisatie & radicalisering

Ongewenste polarisatie en toenemende radicalisering als gevolg hiervan zijn groeiende punten van zorg, onder andere voor beleidsmakers. Maar wat is radicalisering nu eigenlijk echt? Hoe ontstaat dit en hoe kunnen we dit tegengaan?

Bram Sizoo is bijzonder hoogleraar Klinische Psychologie van Radicalisering aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij zich binnen het programma Polarisatie & Extremisme richt op de psychologische processen die mensen vatbaar maken voor radicalisering en extremistisch gedrag. Zijn leerstoel wordt ondersteund door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Sizoo onderzoekt hoe mensen steeds verder kunnen opschuiven richting extremistisch geweld, en welke onderliggende behoeften – zoals erkenning, betekenis en verbondenheid – dit proces kunnen aanjagen. In zijn werk benadrukt hij dat radicalisering niet altijd leidt tot extremisme, maar een breder psychologisch proces is dat verschillende uitkomsten kan hebben.

Presentatie 2: Dilemmalogica & (de)polarisatie

In deze presentatie verkennen we hoe je als toezichthouder, inspecteur of beleidsprofessional constructief met weerstand om kunt gaan bij lastige publieke opgaven. In plaats van wij/zij-denken staat dilemmalogica centraal: beginnen bij erkenning van betrokkenen en hun onderliggende verlangens, zodat echt contact en begrip mogelijk worden.

Guido Rijnja was adviseur communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst en werkte eerder bij diverse gemeenten en ministeries. Hij promoveerde op een proefschrift over ambtelijke omgang met tegenspel en is één van de grondleggers van de dilemma logica. 

Presentatie 1: Paradoxaal denken & (de)polarisatie

Hoe is het als je bij spanningen niet hoeft te kiezen tussen of-of, maar kunt werken met en-en? In deze presentatie laten we zien hoe ogenschijnlijke tegenpolen, zoals veiligheid en vrijheid elkaar kunnen versterken in plaats van blokkeren. Met concrete voorbeelden uit samenleving en organisaties ontdek je hoeveel onderliggende waarden aan verschillende kanten overeenkomen. Je gaat naar huis met een fris denkkader en praktische manieren om spanningen te gebruiken als motor voor vernieuwing en samenwerking, in plaats van als rem.

Ivo Brughmans is filosoof, politicoloog en managementconsultant, gespecialiseerd in paradoxaal denken en het verbinden van tegenpolen.
Hij staat bekend om zijn vernieuwende benadering van polarisatie, waarin tegenstellingen niet worden afgezwakt maar benut voor verbinding en vernieuwing.
In boeken als Paradoxaal leiderschap en (De)polarisatie laat hij zien hoe gedeelde waarden en emoties onder conflicten zichtbaar kunnen worden.

Presentatie 2 Polarisatie & neurologie

In deze presentatie onderzoekt Marte Otten de aard en dynamiek van polarisatie, aan de hand van concepten als cognitie, logica en netwerktheorie. Wat is polarisatie? Hoe ontwikkelt het zich? Hoe kun je het verklaren en aantonen? En welke rol spelen vooroordelen en overtuigingen hierin?

Dr. Marte Otten universitair docent aan de afdeling Brain & Cognition van de Universiteit van Amsterdam. Haar onderzoek onderzoekt hoe sociale kennis, zoals vooroordelen en overtuigingen, invloed heeft op cognitieve processen zoals perceptie en geheugen. Ze geeft les in EEG en psycholinguïstiek en ontwikkelde de cursus B&C Toolbox. Ze behaalde haar BA en MA aan de Vrije Universiteit Amsterdam en haar PhD aan de UvA. Na haar PhD werkte ze als postdoc bij Harvard en met een Marie Curie-beurs bij Sussex University.

Presentatie 1: Online depolariseren

Civinc is een online platform dat andersdenken op een laagdrempelige manier samenbrengt in een anonieme chatomgeving. Het platform is ontstaan als antwoord op de groeiende maatschappelijke polarisatie om de filterbubbel binnenstebuiten te keren en laagdrempelige discussies mogelijk te maken tussen burgers die anders dachten en stemden. Civinc’s mede oprichter Leon Horbach laat ons in deze bijeenkomst zien waarom ‘bubbels doorbreken’ en het verbinden van diverse perspectieven zo belangrijk en waardevol is, zowel in de context van het publieke debat als binnen organisaties. Uiteraard gaan we zelf ook aan de slag met het platform van Civinc.

Presentatie 2: Taal, macht & (de)polarisatie

In deze presentatie staat de vraag centraal hoe taal, media en instituties ongelijkwaardigheid en polarisatie kunnen versterken of juist verminderen. Aan de hand van voorbeelden uit het publieke debat en organisaties wordt zichtbaar hoe dominante narratieven groepen tegenover elkaar kunnen plaatsen. De spreker laat zien welke rol taal speelt in machtsverhoudingen, stereotypering en uitsluiting, en verkent wat je in je eigen (professionele) praktijk kunt doen om genuanceerder en inclusiever te communiceren.

De gastdocent wordt later bekend gemaakt.

Presentatie 1: Polarisatie en de rol van overheidsinstanties

De overheid kan een belangrijke rol spelen in (de)polarisatie. Polarisatie ontstond bijvoorbeeld al rondom de stikstofcrisis, de coronacrisis en het migratievraagstuk maar in principe heeft elk vraagstuk de potentie om te polariseren. In deze sessie gaan we daarom in op deze verticale polarisatie en specifiek hoe dit eruitzag in Staphorst, ten tijden van het pietenvraagstuk en de coronacrisis.

Jan ten Kate werd op 28 mei 2021 geïnstalleerd als de burgemeester van Staphorst. In de periode dat hij werkzaam is als burgemeester voor Staphorst vonden er onder andere sinterklaasrellen en coronaprotesten plaats, die uit de hand liepen en zo het nationale nieuws haalden.

Presentatie 2: Sociale media & (de)polarisatie

Hoe beïnvloedt onze toenemende aanwezigheid op sociale media polarisatie? En welke rol speelt AI hierin? Hoe kun je als beleidsmaker ook op dit vlak werken aan de depolarisatie?

De gastdocent wordt later bekend gemaakt.

Presentatie 1: Echo chambers, filterbubbels & polarisatie

Wat gebeurt er met een samenleving als het politieke gesprek zich vooral online afspeelt? In deze presentatie verkennen we hoe sociale media maatschappelijke tegenstellingen kunnen aanscherpen en een voedingsbodem kunnen vormen voor polarisatie en extremisme.

Dr. Petter Törnberg is universitair docent aan het Institute for Logic, Language and Computation van de Universiteit van Amsterdam, universitair hoofddocent Complexe Systemen aan de Chalmers University of Technology, NWO VENI-laureaat en senior onderzoeker aan de Universiteit van Neuchâtel. Zijn onderzoek richt zich op de interactie tussen AI, sociale media en politiek, waarbij hij digitale data en computationele methoden gebruikt om bij te dragen aan de sociale wetenschappen.

Presentatie 2: Depolarisatie met jongeren en op straat

Polarisatie tegengaan of voorkomen begint bij het leggen van contact, de wens om elkaar echt te willen begrijpen en de verbinding op te blijven zoeken. Ervaringsdeskundigen en oprichters Melvin Kof en Nabil el Malki delen ervaringen op gebied van verbinding en begrip, vanuit hun werk binnen de Presikhaaf University, waarmee ze streven naar gelijke kansen voor kinderen en jongeren in de wijk Presikhaaf. Ze delen niet alleen hoe zij te werk gaan, maar ook hoe zij een samenwerking met de lokale overheid zien en welke stappen daar nog in te zetten zijn. 

Melvin Kolf en Nabil el Malki zijn oprichters van Presikhaaf University, Arnhem. Presikhaaf University is een jeugd- en jongerenwerk organisatie in de wijk Presikhaaf waar wordt gewerkt aan gelijke kansen voor kinderen en jongeren. 

Tijdens deze bijeenkomst gaan we spelen met polarisatie. Het simulatiespel POLARIS is in samenwerking met wetenschappers en studenten ontwikkeld door ontwerpend onderzoeker Esther Verhamme en (organisatie) socioloog Jennifer van Exel. Het spel maakt polarisatie invoelbaar en de spelers kunnen spelen met de theorie die we tijdens de masterclass aanreiken. Wat werkt en wat werkt niet? Wanneer brengt polarisatie energie voor verandering en wanneer gaat het tegen je werken? 

In de laatste module worden de inzichten samengebracht door programmamanager Emma Agricola (INCLUSYOUNG), die met een achtergrond als spreker, trainer en consultant in het veld van diversiteit, gelijkwaardigheid & inclusie dagelijks te maken heeft met (het aanpakken van) polarisatie.

De deelnemers presenteren kort een reflectie en er is ruimte voor intervisie. Na afloop ontvangt iedereen een certificaat van deelname.