Volgens Sahar El Aidy, hoogleraar Microbiome Engineering aan de Universiteit van Amsterdam, ligt een deel van het probleem mogelijk niet in het microbioom zelf, maar in de manier waarop we 'gezondheid' definiëren. 'We denken vaak dat het microbioom moet terugkeren naar een vaste, evenwichtige toestand', legt ze uit. 'Maar die aanname kan juist een tegenovergesteld effect hebben.'

Nieuw perspectief

In een nieuw perspectief, ontwikkeld in samenwerking met filosofen, stelt El Aidy een ander kader voor: Adaptive Coherence.

'De samenwerking met filosofen was niet toevallig', zegt El Aidy. 'Ze hielp om veelgebruikte termen als balans, diversiteit en veerkracht uit te pakken en kritisch te onderzoeken. Zulke termen hebben vaak meerdere betekenissen en sturen onderzoek soms op inconsistente manieren.'

Adaptive Coherence herkadert de gezondheid van het microbioom niet als een stabiele of ideale samenstelling, maar als het vermogen van het systeem om zich te herorganiseren in reactie op veranderende omstandigheden in de darmomgeving, terwijl de functie behouden blijft. 'Het gaat hier niet om het vinden van het perfecte microbioom', zegt El Aidy. 'Het gaat om begrijpen hoe het systeem kan blijven werken, juist terwijl het zich constant ontwikkelt en verandert.'

Oplossing voor puzzel

Deze verschuiving helpt een hardnekkige puzzel te verklaren: waarom microbiome-gebaseerde behandelingen bij sommige mensen wel werken en bij anderen niet.

Twee mensen kunnen een sterk verschillende microbiële samenstelling hebben en toch gezond zijn. Omgekeerd kan een microbioom dat er “normaal” uitziet er niet in slagen de juiste functies te ondersteunen. Waar het om gaat, in dit perspectief, is niet alleen welke microben aanwezig zijn, maar hoe ze zijn georganiseerd en hoe ze zich herorganiseren in reactie op veranderende omstandigheden, terwijl essentiële functies behouden blijven.

Je kunt het vergelijken met een orkest: als één muzikant wegvalt, stopt de muziek niet. De overgebleven spelers passen zich aan elkaar aan, en aan de akoestiek en het tempo, zodat het stuk kan doorgaan – soms in een andere, maar nog steeds samenhangende vorm. Waar het om gaat, zijn niet de individuele muzikanten, maar de manier waarop ze samenwerken om de muziek gaande te houden.

Anders kijken naar dezelfde data

Veel onderzoek naar het microbioom maakt gebruik van ontlastingsmonsters: een waardevol en niet-invasief hulpmiddel. Maar deze monsters leggen vooral een spoor van eerdere activiteit vast, in plaats van de voortdurende dynamiek in de darm zelf, waar omstandigheden zoals voedingsstoffen, immuunactiviteit en chemische gradiënten, zoals zuurgraad, voortdurend veranderen.

'Ontlastingsmonsters zijn ontzettend nuttig', merkt El Aidy op. 'Maar we moeten er betere vragen aan stellen.' Microben maken deel uit van een voortdurend veranderend systeem waarop zij continu moeten reageren. In plaats van alleen te kijken naar welke microben aanwezig zijn, halen nieuwere benaderingen systeemniveau-signalen uit de manier waarop microbiele interacties georganiseerd zijn. Zo kan de balans tussen coöperatieve en competitieve interacties gezonde en zieke toestanden onderscheiden, zelfs wanneer de algehele samenstelling vergelijkbaar lijkt.

In die context biedt het concept Adaptive Coherence een manier om deze patronen te interpreteren: niet als statische markers, maar als indicatoren van het vermogen van een systeem om zijn functionele integriteit te behouden onder veranderende omstandigheden.

Naar beter begrip en betere toepassing

Dit perspectief wijst op een verschuiving in de manier waarop microbiome-gebaseerde interventies worden benaderd. In plaats van te proberen een vooraf gedefinieerde 'gezonde' samenstelling te herstellen, kan de focus verschuiven naar het ondersteunen van het aanpassingsvermogen van het systeem: zijn vermogen om zich te herorganiseren terwijl essentiële functies behouden blijven.

Dit perspectief verandert ook hoe de gezondheid van het microbioom gemeten en gemonitord kan worden: weg van statische momentopnames, richting dynamische indicatoren van functionele organisatie en aanpasbaarheid. 'Het doel is niet om het microbioom terug te dwingen naar een eerdere toestand', zegt El Aidy. 'Het doel is om zijn vermogen te ondersteunen goed te functioneren en zich aan te passen.'