Onderzoek naar COVID-19-oversterfte helpt ons beter voorbereid te zijn op toekomstige pandemieën
Tijdens de crisis werd duidelijk hoe ingrijpend pandemieën onze demografische modellen kunnen beïnvloeden. Deze modellen vormen de basis voor beleid op het gebied van gezondheidszorg, pensioenen en verzekeringen. Hoe kunnen we deze modellen verbeteren, zodat we beter voorbereid zijn op toekomstige pandemieën?
Die vraag stond centraal in het onderzoek van Frank van Berkum, Bertrand Melenberg en Michel Vellekoop. In een samenwerking tussen het Research Centre for Longevity Risk (onderdeel van de Universiteit van Amsterdam) en Tilburg University ontwikkelden zij een nieuw raamwerk om oversterfte tijdens pandemieën nauwkeuriger te kwantificeren en om de sterfte te voorspellen onder verschillende scenario’s voor de toekomstige ontwikkeling van dergelijke pandemieën.
Het onderzoek bouwt voort op eerder werk dat is verwerkt in de meest recente sterfteprognose van het Actuarieel Genootschap. Deze prognose wordt gebruikt door de meeste Nederlandse pensioenfondsen en verzekeraars en stelt hen in staat om te beoordelen of zij over voldoende reserves beschikken om pensioengerechtigden en polishouders te beschermen tegen de financiële gevolgen van economische en demografische schokken.
Betere voorspellingen en betere scenario’s
Door historische sterftecijfers te combineren met gedetailleerde wekelijkse data uit de COVID-19-periode konden de onderzoekers exact vaststellen hoe de pandemie verschillende leeftijdsgroepen beïnvloedde. Dit stelt beleidsmakers en gezondheidsinstanties in staat om veel nauwkeurigere schattingen te maken van de omvang van de oversterfte en van de verdeling daarvan over leeftijdsgroepen — en om beter te beoordelen of genomen maatregelen en interventies voldoende effectief zijn geweest.
Het onderzoek draagt daarnaast bij aan zowel korte- als langetermijnperspectieven voor actuarissen en demografen. Zij kunnen hierdoor preciezer inschatten hoe een pandemie de levensverwachting beïnvloedt. Dit leidt op zijn beurt tot realistischere scenario’s voor de financiële gevolgen van pandemieën en biedt beleidsmakers een sterker empirisch fundament voor hun besluitvorming.
Door gebruik te maken van gedetailleerde data en robuuste statistische modellen kunnen we een helderder beeld schetsen van de werkelijke impact van pandemieën op sterfte, en zo betere beslissingen voor de samenleving ondersteunen.Frank van Berkum, onderzoeker Research Centre for Longevity Risk
Combineren van grote datasets
De onderzoekers namen bestaande voorspellingsmodellen als uitgangspunt, maar pasten deze aan de unieke omstandigheden van een pandemie aan. Eerst brachten zij algemene, langetermijntrends in kaart door decennia aan sterftegegevens te analyseren. Vervolgens combineerden zij deze met de veel gedetailleerdere wekelijkse cijfers die tijdens de COVID-19-pandemie zijn verzameld door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Deze aanpak maakte het mogelijk om veranderingen nauwgezet te volgen en duidelijke verschillen tussen leeftijdsgroepen bloot te leggen. Door langetermijntrends te combineren met hoogfrequente, actuele data ontwikkelde het team een statistisch model dat de effecten van de pandemie accuraat weerspiegelt — en dat tevens kan worden ingezet om toekomstige scenario’s te verkennen.
Ontwikkelen van adaptieve modellen
De onderzoekers bevelen aan dat toekomstig onderzoek niet alleen data uit de pandemische periode zelf omvat, maar ook uit de post-pandemische fase — de periode waarin we ons momenteel bevinden. Een belangrijke open vraag is bijvoorbeeld of sterftecijfers zullen terugkeren naar de trends van vóór de pandemie, of dat de pandemie een blijvend effect heeft gehad.
Daarnaast spreken de onderzoekers de ambitie uit om adaptieve modellen te ontwikkelen die flexibel kunnen inspelen op nieuwe data uit Nederland en andere landen. Toekomstig onderzoek zou bovendien meer aandacht kunnen besteden aan specifieke doodsoorzaken, om een nog vollediger en scherper beeld te krijgen van demografische ontwikkelingen.
Door kennis en data met elkaar te verbinden, helpen deze onderzoekers ons niet alleen om het verleden beter te begrijpen, maar zorgen zij er ook voor dat we steeds beter voorbereid zijn op toekomstige pandemieën.