Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
Je gebruikt een niet-ondersteunde browser. Deze site kan er anders uitzien dan je verwacht.

Wat gebeurt er als je reclame op vliegreizen verbiedt?

'Reclames doen veel meer dan slechts direct aankopen aanjagen', zegt UvA-professor Duurzaamheid & Marketing Jan Willem Bolderdijk. 'Ze beïnvloeden wat mensen willen en normaal vinden, en ondermijnen klimaatbeleid.' Door reclames voor fossiele producten te verbieden, kan die toenemende vraag afgeremd worden.

Het idee van een verbod op fossiele reclames staat daarom steeds vaker op de politieke agenda. Maar in vergelijking met gelijksoortige maatregelen, zoals het verbod op tabaksreclame, is het fossiele reclameverbod nog relatief nieuw. Een gebrek aan evidence-based inzichten maakt een goed beleidsdebat lastig. Bolderdijk en collega’s doen daarom onderzoek naar draagvlak en de effecten van fossiele-reclameverboden, om met wetenschappelijke kennis de beleidsdiscussie verder te brengen.

Met resultaat: zo speelde hun inzichten een doorslaggevende rol in een rechtszaak over het reclameverbod.

Essentieel onderdeel van klimaatmaatregelen

In 2023 voerde Bolderdijk, samen met een brede groep sociale wetenschappers en ethici, in opdracht van de Nederlandse overheid een literatuuronderzoek uit naar de effectiviteit van een nationaal verbod. Dit wetenschappelijke advies werd aangeboden aan Rob Jetten, toenmalig minister van Klimaat en Energie. Fossiele reclamebans vormen een essentieel onderdeel van een groter pakket aan beleidsmaatregelen dat nodig is om klimaatvervuilende sociale normen te veranderen, zo blijkt uit het onderzoek.

Onderzoek hielp bij het winnen van een rechtszaak

Toen gemeente Den Haag in 2025 een verbod instelde op fossiele reclames in de openbare ruimte, zoals voor vliegreizen, leidde dat tot een storm van kritiek. De Bond van Adverteerders noemde het een maatregel “voor de bühne” en reisbrancheorganisatie ANVR vond het een “inperking van de vrijheid”, dat bovendien maar heel weinig impact zou hebben op het klimaat. De reisbranche spande daarom een kortgeding aan.

Nieuw onderzoek van Bolderdijk en collega’s speelde een cruciale rol bij dit kortgeding. Samen met Smith (ETH Zurich) en Thijs Bouman (Rijksuniversiteit Groningen) publiceerde Bolderdijk in 2025 in het gezaghebbende Nature Climate Change. Daarin onderstrepen de onderzoekers de effectiviteit van een lokaal verbod. De grootste kracht van zo’n lokaal verbod ligt in de signaalwerking – die wereldwijd effect kan hebben, zo blijkt uit de studie. Bovendien ontdekten de onderzoekers dat de angst voor wijdverbreide negatieve reacties ongegrond is. “In verschillende landen bleek het aantal voorstanders van een Europees verbod veel groter dan het aantal tegenstanders.”

De onderzoeksresultaten hielpen de gemeente te onderbouwen waarom het verbod wél doelmatig was. Gemeenteadvocaten gebruikten zowel de publicatie als een deskundigenoordeel van de onderzoekers, waarin zij reflecteerden op de effectiviteit van het Haagse beleid.
Met succes: in april 2025 stelde de rechter de gemeente in het gelijk. Het verbod op openbare reclames voor vliegreizen en andere fossiele producten blijft daarmee van kracht in Den Haag.

Startsein 

Het gewonnen kortgeding in Den Haag bleek het startsein voor diverse andere Nederlandse gemeenten om fossiele reclame op vergelijkbare wijze te verbieden. Onder andere Utrecht, Zwolle en Leiden volgden het voorbeeld van Den Haag. Daarnaast was de publicatie van de UvA-onderzoekers eerder dit jaar reden voor de Partij voor de Dieren om Kamervragen te stellen aan de minister van Klimaat en Groene Groei. Het onderwerp is bovendien internationaal opgepikt. In Canada bijvoorbeeld leidde de Haagse rechtszaak tot een publiek debat over een verbod op fossiele reclames.

Meer weten?

Betrokken Impact Centre: Marketing Insights for Societal Transitions (MIST)

Publicaties en rapporten

Overige bronnen